Pomoc frankowiczom

Klauzule niedozwolone stosowane przez banki

Występujemy do sądów o uznanie niedozwolonych postanowień umownych za niewiążące naszych klientów. Dochodzimy zwrotu świadczenia nienależnego od banków stosujących klauzule niedozwolone (klauzule abuzywne), w szczególności w związku ze swobodnym ustalaniem przez banki wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF). Banki stosują bowiem w umowach z klientami klauzule, które są niedozwolone w świetle orzecznictwa Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK). Tytułem przykładu SOKiK uznał następujące postanowienie umowne stosowane przez BRE Bank S.A. za klauzulę abuzywną: „Raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej BRE Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50” (wyrok z dnia 27 grudnia 2010 r., sygn. akt XVII AmC 1531/09). Zastrzegając powyższe postanowienie bank zagwarantował sobie prawo do dowolnego określania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem CHF poprzez ustalanie w tabelach kursowych wartości spreadu walutowego oraz kursu sprzedaży franka szwajcarskiego. Tym samym wysokość kursu franka szwajcarskiego określanego przez bank nie pozostawała w określonej relacji do kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub aktualnego kursu ukształtowanego przez rynek walutowy.

Należy podkreślić, iż prezydencki projekt ustawy o zasadach zwrotu niektórych należności wynikających z umów kredytu i pożyczki odnosi się jedynie do zagadnienia spreadów walutowych. Innymi słowy uchwalenie powyższej ustawy w kształcie zaproponowanym przez Prezydenta RP będzie oznaczało, że klienci banków nadal będą musieli występować na drogę sądową celem zakwestionowania walutowej klauzuli waloryzacyjnej i odzyskania kwot nienależnie pobranych przez bank. Z powyższą konkluzją koresponduje art. 13 projektu ustawy, który stanowi, iż skorzystanie przez konsumenta z uprawnień przewidzianych w tejże ustawie nie pozbawi klientów banków prawa do dochodzenia na drodze sądowej roszczeń wynikających z umowy kredytu.

Warto również wskazać, iż roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego od banków przedawnia się z upływem dziesięciu lat. Dla uniknięcia wątpliwości powyższe roszczenie nie jest roszczeniem o świadczenie okresowe, którego termin przedawnienia wynosi trzy lata. Notabene zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2015 r. (sygn. akt II Ca 1695/14) „świadczenie polegające na zwrocie nienależytego świadczenia nie jest samo w sobie świadczeniem okresowym, ponieważ jest świadczeniem jednorazowym, którego obowiązek spełnienia powstaje z mocy ustawy w warunkach w niej określonych, nie przewiduje zaś ona w tym zakresie żadnego okresowego spełniania świadczeń, lecz jednorazowy zwrot nienależnie spełnionego świadczenia.”

Dochodzimy również zwrotu kwot uiszczonych bankom z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu. Powyższe kwoty pobierane przez banki prowadzą bowiem do przerzucenia na klientów kosztów, które powinny być zaliczone do ryzyka prowadzonej przez banki działalności gospodarczej.


Klauzule abuzywne

Należy podkreślić, iż postanowienia umowy zawieranej z klientem banku nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (klauzule niedozwolone). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Warto wskazać, iż Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2016 r. (sygn. akt I CSK 1049/14) uznał, iż „w tej sytuacji należy stwierdzić, że postanowienia bankowego wzorca umownego, zawierającego uprawnienie banku do przeliczania sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty obcej (klauzula tzw. spreadu walutowego), nie dotyczą głównych świadczeń stron w rozumieniu art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. (…) Klauzula taka nie określa bowiem bezpośrednio świadczenia głównego, a wprowadza jedynie umowny reżim jego podwyższenia”.

W przypadku gdy klauzule niedozwolone nie wiążą klienta banku, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Nieuzgodnione indywidualnie są zaś te postanowienia umowy, na których treść klient banku nie miał rzeczywistego wpływu, w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez bank. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. W dodatku oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

W razie wątpliwości uważa się, że klauzulami niedozwolonymi są te, które w szczególności:

  1. uzależniają zawarcie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z daną umową;
  2. przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienie do podwyższenia wynagrodzenia po zawarciu umowy, nie przyznając jednocześnie w umowie konsumentowi uprawnienia do odstąpienia od umowy;
  3. w przypadku rozwiązania umowy pozbawiają konsumenta prawa żądania zwrotu świadczenia spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta;
  4. stanowią, iż wyłącznie kontrahent konsumenta będzie uprawniony do wypowiedzenia umowy;
  5. przewidują obowiązek zapłaty przez konsumenta odstępnego w wysokości rażąco wygórowanej.


Wzorzec umowy

Należy podkreślić, iż ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy, w szczególności ogólne warunki umów, wzór umowy, regulamin, wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy. Natomiast jeżeli jedna ze stron posługuje się wzorcem umowy w postaci elektronicznej, powinna udostępnić go drugiej stronie przed zawarciem umowy w taki sposób, aby mogła ona wzorzec ten przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności. Wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane ww. wymagania, a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia.

Mało tego w razie sprzeczności treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. Wzorzec umowy zaś powinien być sformułowany jednoznacznie i w sposób zrozumiały. Postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się bowiem na korzyść konsumenta.


Kontrola incydentalna

Jeśli konsument, który zawarł umowę z bankiem stosującym klauzule niedozwolone, chce zakwestionować te postanowienia umowne, powinien wnieść powództwo do sądu cywilnego. Sąd cywilny dokona bowiem kontroli incydentalnej i rozstrzygnie o indywidualnych roszczeniach klienta banku, co pozwoli np. na otrzymanie przez niego zwrotu świadczenia nienależnego od banku stosującego klauzule niedozwolone.


Kontrola abstrakcyjna

Oprócz kontroli incydentalnej, której dokonuje sąd cywilny, kontroli abstrakcyjnej dokonuje Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). Jeżeli Prezes UOKiK stwierdzi stosowanie przez bank we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych, wówczas wydaje decyzję o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone i zakazuje jego wykorzystywania. W decyzji Prezes UOKIK może w szczególności zobowiązać bank do: 1) poinformowania klientów, którzy zawarli umowy na podstawie wzorca umowy, o uznaniu za niedozwolone postanowienia tego wzorca; 2) złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia określonego w decyzji; 3) publikacji decyzji na koszt banku.

Należy podkreślić, iż dokonywana przez Prezesa UOKiK kontrola abstrakcyjna polega na analizie postanowień zawartych we wzorcach umów, a nie umów faktycznie zawartych z klientami banku. Prezes UOKiK nie rozstrzyga zatem o indywidualnych roszczeniach konsumentów. Prawomocna decyzja o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone odnosi zaś skutek zarówno wobec banku, co do którego stwierdzono stosowanie niedozwolonej klauzuli umownej, jak również wobec wszystkich klientów banku, będących stronami umów zawartych na podstawie wskazanego w decyzji wzorca. Warto wskazać, że decyzje Prezesa UOKiK publikowane są na stronie internetowej UOKiK.


Rejestr klauzul niedozwolonych

Należy podkreślić, iż przed 17 kwietnia 2016 r. kontroli abstrakcyjnej postanowień wzorców umowy dokonywał jedynie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Obecnie SOKiK o niedozwolonym charakterze postanowień umownych rozstrzyga tylko w sprawach, w których pozwy do SOKiK’u wniesiono przed 17 kwietnia 2016 r. Notabene klauzule umowne uznane przez SOKiK w tychże sprawach za niedozwolone są nadal wpisywane do rejestru klauzul niedozwolonych.

Masz pytania lub wątpliwości?

Zadzwoń

801 50 10 50