Autorskie prawa osobiste

W cza­sach sze­ro­kie­go dostę­pu do Inter­ne­tu oraz korzy­sta­nia z mediów spo­łecz­no­ścio­wych i two­rzo­nych zarów­no przez pro­fe­sjo­na­li­stów, ale rów­nież ama­to­rów fil­mi­ków udo­stęp­nia­nych przez spo­łecz­ność wir­tu­al­ną, war­to zasta­no­wić się, komu przy­słu­gu­ją autor­skie pra­wa oso­bi­ste do prze­ka­zy­wa­ne­go pomię­dzy użyt­kow­ni­ka­mi utwo­rów. Mogą to być zarów­no fil­my, jak i wystą­pie­nia (per­for­man­ce) bądź nagra­nia influ­en­ce­rów, czy nagra­nia muzycz­ne oraz dzie­ła lite­rac­kie. Poni­żej wyja­śni­my komu autor­skie pra­wa oso­bi­ste przy­słu­gu­ją oraz jakie upraw­nie­nia się z nimi wiążą.

Słowo wstępu

Autor­skie pra­wa oso­bi­ste, jak wska­za­no we wstę­pie wią­żą się z poję­ciem utwo­ru. Dopie­ro, gdy ist­nie­je utwór może­my mówić, że komuś przy­słu­gu­je pra­wo do nie­go. Utwór, zgod­nie z defi­ni­cją usta­wo­wą to każ­dy prze­jaw dzia­łal­no­ści twór­czej. Może to być utwór, któ­ry został przez auto­ra wytwo­rzo­ny z nicze­go, ale za utwór uwa­ża się tak­że doko­na­nia opra­co­wa­nia utwo­ru wcze­śniej ist­nie­ją­ce­go. Utwo­rem zatem może być film, pio­sen­ka czy pra­ca pla­stycz­na. Nie są nim nato­miast pro­ste infor­ma­cje pra­so­we czy doku­men­ty urzędowe.

Rozpoczęcie ochrony

Ochro­na autor­skich praw oso­bi­stych przy­słu­gu­je od momen­tu wytwo­rze­nia utwo­ru. Co wię­cej, nawet co do utwo­ru nie­ukoń­czo­ne­go autor­skie pra­wa oso­bi­ste będą istniały.

Podmioty objęte ochroną

Autor­skie pra­wa oso­bi­ste co do zasa­dy przy­słu­gu­ją twór­cy bądź współ­twór­com (jeże­li utwór był two­rzo­ny przez co naj­mniej dwie oso­by). Usta­wo­daw­ca wpro­wa­dził domnie­ma­nie rów­no­ści udzia­łów każ­de­go ze współ­twór­ców w utwo­rze, jeże­li cho­dzi o pra­wa autor­skie mająt­ko­we. W zakre­sie autor­skich praw oso­bi­stych może­my zna­leźć dwie szko­ły – pierw­sza wska­zu­ją­ca, że każ­dy z twór­ców posia­da całość nie­zby­wal­nych praw autor­skich oso­bi­stych, dru­ga nato­miast dopusz­cza współ­dzie­le­nie tych praw. Kolej­nym z domnie­mań jest to, że za auto­ra utwo­ru uwa­ża się oso­bę, któ­rej nazwi­sko zosta­ło uwi­docz­nio­ne na utwo­rze lub któ­rej nazwi­sko zosta­ło prze­ka­za­ne do infor­ma­cji publicz­nej. Nad­to moż­li­we jest, aby twór­ca nie chciał ujaw­niać swo­je­go nazwi­ska, wte­dy jego pra­wa są wyko­ny­wa­ne przez pro­du­cen­ta, wydaw­cę bądź orga­ni­za­cję zarzą­dza­nia zbio­ro­wy­mi pra­wa­mi autorskimi.

Cechy autorskich praw osobistych

Autor­skie pra­wa oso­bi­ste, a więc ist­nie­nie wię­zi pomię­dzy twór­cą a jego utwo­rem cha­rak­te­ry­zu­je się nastę­pu­ją­cy­mi cechami:

  1. nie­gra­ni­cze­nie czasowe;
  2. nie­moż­ność zrze­cze­nia się;
  3. nie­moż­ność zbycia.

Więź twórcy z utworem

Komen­ta­to­rzy pod­kre­śla­ją, że nale­ży odróż­niać więź twór­cy z utwo­rem, jaka cha­rak­te­ry­zu­je autor­skie pra­wa oso­bi­ste od autor­skich dóbr oso­bi­stych. Więź twór­cy z utwo­rem jest wypeł­nie­niem dobra oso­bi­ste­go, jakim są autor­skie pra­wa oso­bi­ste. Co wię­cej, wbrew nomen­kla­tu­rze mamy do czy­nie­nia z jed­nym dobrem oso­bi­stym, wie­lość poja­wia się nato­miast w instru­men­tach słu­żą­cych ochro­nie tego dobra. Jedy­nie celem zako­mu­ni­ko­wa­nia war­to zwró­cić uwa­gę, iż w dok­try­nie nie zosta­ło prze­są­dzo­ne, jaki cha­rak­ter posia­dać powin­na więź z utwo­rem, aby moż­na było uznać ją za dobro oso­bi­ste – czy wystar­cza­ją­cym jest sam fakt stwo­rze­nia dzie­ła, czy też powin­ny być bra­ne tak­że rela­cje emo­cjo­nal­ne bądź uczuciowe.

Zakaz zbycia lub zrzeczenia

Zasa­dą jest zakaz zby­cia lub zrze­cze­nia się autor­skich praw oso­bi­stych jako ogó­łu praw twór­cy utwo­ru. Nie­mniej jed­nak nie­któ­rzy auto­rzy przyj­mu­ją, że moż­li­we jest zrze­cze­nie się nie­któ­rych z instru­men­tów praw­nych, np. pra­wa nadzoru.

Katalog instrumentów prawnych

Autor­skie pra­wa oso­bi­ste są chro­nio­ne zarów­no przez instru­men­ty usta­wo­we. Wśród usta­wo­wych znaj­dzie­my pra­wo do:

  1. autor­stwa utworu;
  2. ozna­cza­nia utworu;
  3. nie­na­ru­szal­no­ści tre­ści oraz for­my utwo­ru, jak rów­nież do jego wyko­rzy­sta­nia w spo­sób rzetelny;
  4. decy­do­wa­nia o pierw­szym publicz­nym udo­stęp­nie­niu utworu;
  5. nad­zo­ru, w jaki spo­sób utwór jest wykorzystywany.

Kata­log ten został roz­sze­rzo­ny przez prak­ty­ków i komen­ta­to­rów pra­wa o nastę­pu­ją­ce instru­men­ty, któ­re znaj­du­ją się w innych unor­mo­wa­niach usta­wo­wych, a mia­no­wi­cie prawo:

  1. do dostę­pu do utworu;
  2. sprze­ci­wu w przy­pad­ku znisz­cze­nia utworu;
  3. wyda­nia publi­ka­cji zbiorowej;
  4. do wyco­fy­wa­nia z obro­tu w opar­ciu na inte­re­sy twórcze.

Ghostwriting

W pol­skim usta­wo­daw­stwie gho­stw­ri­ting jest dopusz­czal­ny w wąskim zakre­sie, a mia­no­wi­cie doty­czą­cych prac bio­gra­ficz­nych czy przy­go­to­wy­wa­nia wystą­pień publicz­nych, np. dla polityków.

Umowy

Mając na uwa­dze ogra­ni­czo­ne ramy niniej­sze­go arty­ku­łu, jedy­nie celem zako­mu­ni­ko­wa­nia war­to wska­zać, iż zgod­nie ze sta­no­wi­skiem czę­ści auto­rów autor­skie pra­wa oso­bi­ste nie sprze­ci­wia­ją się temu, aby two­rzo­ne były umo­wy obli­ga­cyj­ne, któ­re w spo­sób czę­ścio­wy bądź cał­ko­wi­ty ogra­ni­czą moż­li­wość wyko­ny­wa­nia autor­skich praw oso­bi­stych (nale­ży bowiem odróż­niać autor­skie pra­wa oso­bi­ste, któ­re są nie­zby­wal­ne od ich wyko­ny­wa­nia, któ­re cechy tej już nie posia­da­ją). Unor­mo­wa­nia takie mogą zna­leźć się tak­że w umo­wach doty­czą­cych praw mająt­ko­wych, np. w umo­wie licen­cyj­nej. Do posta­no­wień takich może­my zali­czyć zgo­dę na publicz­ne udo­stęp­nie­nie utwo­ru czy zobo­wią­za­nie do nie­wy­ko­ny­wa­nia autor­skich praw oso­bi­stych w okre­ślo­nym okre­sie czasu.

Powództwo o ochronę autorskich praw osobistych

Autor­skie pra­wa oso­bi­ste mogą być chro­nio­ne i egze­kwo­wa­ne w postę­po­wa­niu sądo­wym. W tym celu twór­ca może żądać od oso­by, któ­ra naru­szy­ła jego pra­wa takich dzia­łań jak zanie­cha­nie czy pod­ję­cie dzia­łań mają­cych na celu usu­nię­cie skut­ków naru­sze­nia. Twór­ca może żądać tak­że zadość­uczy­nie­nia bądź zapła­ty okre­ślo­nej sumy na wybra­ny przez nie­go cel społeczny.

Podsumowanie

Autor­skie pra­wa oso­bi­ste co do zasa­dy przy­słu­gu­ją twór­cy utwo­ru. Są one nie­zby­wal­ne oraz nie moż­na się ich zrzec. Komen­ta­to­rzy dopusz­cza­ją jed­nak moż­li­wość zrze­cze­nia się wyko­ny­wa­nia praw z nich wyni­ka­ją­cych, np. na okre­ślo­ny czas. W przy­pad­ku naru­sze­nia autor­skich praw oso­bi­stych oso­bie upraw­nio­ne przy­słu­gu­je rosz­cze­nie o zanie­cha­nie dzia­ła­nia, a nawet o zadość­uczy­nie­nie od spraw­cy szko­dy. Zachę­ca­my do kon­tak­tu zarów­no twór­ców, jak i wydaw­nic­twa czy pro­du­cen­tów do kon­tak­tu z Kan­ce­la­rią Praw­ną Rad­kie­wicz Adwo­ka­ci i Rad­co­wie Prawni.

Powrót do spe­cja­li­za­cji — Pra­wo autor­skie

Masz pyta­nia lub wątpliwości?

Zadzwoń

+48 22 489 52 65

Ocena 

Śred­nia oce­na: 5 / 5. Licz­ba gło­sów: 2

Potrzebujesz pomocy prawnej?

ZADZWOŃ DO NAS+48 22 489-52-65 lub pozostaw swój numer telefonu, ZADZWONIMY DO CIEBIE tak szybko jak to możliwe.