Frankowicze wyroki

Frankowicze wyroki — kwestie wstępne

Pol­skie sądy od kil­ku lat zale­wa duża ilość pozwów wno­szo­nych przez kre­dy­to­bior­ców mają­cych kre­dy­ty tzw. pseu­do­wa­lu­to­we, tj. kre­dy­ty indek­so­wa­ne do CHF oraz deno­mi­no­wa­ne w CHF (tzw. „spra­wy fran­ko­wi­czów”, „fran­ko­wi­cze wyro­ki”). Pomi­mo wie­lo­ści postę­po­wań, nadal nie mamy ugrun­to­wa­ne­go sta­no­wi­ska sądów roz­strzy­ga­ją­cych w takich spra­wach. Wśród wyro­ków wyda­nych do tej pory znaj­dzie­my zarów­no wyro­ki odda­la­ją­ce rosz­cze­nia tzw. fran­ko­wi­czów w cało­ści, jak rów­nież orze­cze­nia, w któ­rych umo­wy kre­dy­tu zosta­ły unie­waż­nio­ne.

Zarów­no kre­dy­to­bior­cy, jak rów­nież repre­zen­tu­ją­cy ich peł­no­moc­ni­cy mają nadzie­ję, że na sku­tek wyro­ku Try­bu­na­łu Spra­wie­dli­wo­ści Unii Euro­pej­skiej w pol­skiej spra­wie (spra­wa Dziu­bak) nie­pew­ność co do tego, jak orze­kać w spra­wach fran­ko­wych obec­nie wystę­pu­ją­ca w pol­skich sądach zosta­nie wyeli­mi­no­wa­na w cało­ści. Poni­żej przed­sta­wia­my aktu­al­ne ten­den­cje w orzecz­nic­twie, jakie moż­na zaob­ser­wo­wać w spra­wach doty­czą­cych kre­dy­tów fran­ko­wych, tj. kre­dy­tów indek­so­wa­nych do CHF i deno­mi­no­wa­nych w CHF.

Frankowicze wyroki sądów powszechnych

W wyro­kach sądów powszech­nych wyda­wa­nych na grun­cie spraw tzw. pseu­do­wa­lu­to­wych moż­na od pew­ne­go cza­su zauwa­żyć ten­den­cję do przyj­mo­wa­nia za słusz­ną argu­men­ta­cję kre­dy­to­bior­ców. Sądy coraz czę­ściej spo­strze­ga­ją bowiem abu­zyw­ność posta­no­wień umów, w któ­rych doko­nu­je się prze­li­cza­nia zadłu­że­nia kre­dy­to­bior­ców według kur­sów walut obcych ban­ku. Kwe­stią spor­ną pozo­sta­je jed­nak usta­le­nie, jakie skut­ki mają klau­zu­le nie­do­zwo­lo­ne dla dal­sze­go ist­nie­nia umo­wy oraz moż­li­wo­ści jej wyko­ny­wa­nia po wyeli­mi­no­wa­niu kwe­stio­no­wa­nych posta­no­wień.

Ana­li­zu­jąc wyro­ki wyda­wa­ne cho­ciaż­by przez sądy war­szaw­skie (gdzie obec­nie toczy się naj­wię­cej spraw tzw. fran­ko­wi­czów) moż­na spo­strzec istot­ne roz­bież­no­ści w sta­no­wi­skach przez nie pre­zen­to­wa­nych (fran­ko­wi­cze wyro­ki).

Pierw­szą gru­pą wyro­ków, jak wska­za­no na wstę­pie arty­ku­łu, są orze­cze­nia unie­waż­nia­ją­ce umo­wy kre­dy­to­we w cało­ści. Z taką sytu­acją mie­li­śmy do czy­nie­nia np. w wyro­ku Sądu Okrę­go­we­go w War­sza­wie z dnia 15 lute­go 2019 r. (sygn. akt XXV C 2577/18) czy w wyro­ku dato­wa­nym na ten sam dzień Sądu Rejo­no­we­go dla War­sza­wy – Śród­mie­ścia (sygn. akt VI C 1623/18).

Dru­gą gru­pą wyro­ków są orze­cze­nia, w któ­rych sądy uzna­jąc abu­zyw­ność posta­no­wień w zakre­sie indek­sa­cji eli­mi­nu­ją je z umów kre­dy­to­wych, pozo­sta­wia­jąc pozo­sta­łe ich zapi­sy w nie­zmie­nio­nym kształ­cie. Tak wła­śnie orzekł Sąd Okrę­go­wy w War­sza­wie w wyro­ku z dnia 6 lute­go 2019 r. (sygn. akt XXV C 2912/18). W takim przy­pad­ku bank jest obo­wią­za­ny do zwro­tu nad­płat, jakie kre­dy­to­bior­cy uiści­li na rzecz ban­ku w efek­cie sto­so­wa­nia indek­sa­cji.

Nie­jed­no­krot­nie zda­rza­ją się rów­nież roz­strzy­gnię­cia sądów, któ­re uzu­peł­nia­jąc umo­wy w miej­sce nie­do­zwo­lo­nych posta­no­wień umów kre­dy­tów indek­so­wa­nych do CHF i deno­mi­no­wa­nych w CHF sto­su­ją kurs obiek­tyw­ny (naj­czę­ściej jest nim kurs śred­ni NBP) – tak m. in. Sąd Okrę­go­wy w War­sza­wie w wyro­ku z dnia 17 maja 2018 r. (sygn. akt XXV C 1811/16). Na ich pod­sta­wie zasą­dza­ne są należ­no­ści wyni­ka­ją­ce ze sto­so­wa­nia tzw. spre­adów walu­to­wych.

Z dez­apro­ba­tą nale­ży przy­jąć fakt, iż nadal poja­wia­ją się orze­cze­nia sądo­we, w któ­rych rosz­cze­nia kre­dy­to­bior­ców są w cało­ści odda­la­ne (tak m. in. w wyro­ku z dnia 23 listo­pa­da 2017 r. Sądu Okrę­go­we­go w War­sza­wie wyda­nym w spra­wie o sygn. akt I C 185/17).

Frankowicze wyroki Sądu Najwyższego

Ana­li­zu­jąc dotych­czas wyda­ne orze­cze­nia Sądu Naj­wyż­sze­go odno­szą­ce się do tzw. kre­dy­tów fran­ko­wych nale­ży spo­strzec, iż w począt­ko­wym okre­sie ich wyda­wa­nia nie były one dla kre­dy­to­bior­ców korzyst­ne w peł­nym zakre­sie. Ten­den­cja ta ule­gła jed­nak zmia­nie, o czym świad­czą wyro­ki wyda­ne w 2019 r. Tytu­łem przy­kła­du moż­na wska­zać na wyrok Sądu Naj­wyż­sze­go z dnia 4 kwiet­nia 2019 r. (sygn. akt III CSK 159/17), gdzie Sąd uznał za abu­zyw­ne zapi­sy umów kre­dy­to­wych w zakre­sie indek­sa­cji odwo­łu­ją­ce się do kur­sów walut okre­ślo­nych w ban­ko­wej tabe­li. Jed­no­cze­śnie Sąd Naj­wyż­szy zaka­zał uzu­peł­nia­nia umo­wy po wyeli­mi­no­wa­niu z niej kwe­stio­no­wa­nych posta­no­wień oraz nie wyklu­czył moż­li­wo­ści unie­waż­nie­nia umo­wy w cało­ści.

Frankowicze wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

Dotych­czas wyda­ne wyro­ki Try­bu­na­łu Spra­wie­dli­wo­ści Unii Euro­pej­skiej doty­czy­ły prze­pi­sów obo­wią­zu­ją­cych w innych kra­jach niż Pol­ska. Pomi­mo to, sta­no­wią one istot­ną infor­ma­cję, w jaki spo­sób powin­ny być inter­pre­to­wa­ne prze­pi­sy Dyrek­ty­wy 93/13, któ­ra jest waż­nym aktem praw­nym w kon­tek­ście usta­la­nia abu­zyw­no­ści wszel­kich umów zawie­ra­nych z kon­su­men­ta­mi, a w tym umów kre­dy­to­wych. Sta­no­wi­sko Try­bu­na­łu Spra­wie­dli­wo­ści Unii Euro­pej­skiej, odmien­nie ani­że­li pol­skie, jawi się jako jed­no­li­te.

Wyrok w sprawie fankowiczów – TSUE 2019

Dnia 3 paź­dzier­ni­ka Try­bu­nał Spra­wie­dli­wo­ści Unii Euro­pej­skiej (dalej: „TSUE”) wydał pierw­szy wyrok w pol­skiej spra­wie zwią­za­nej z kre­dy­ta­mi pseu­do­wa­lu­to­wy­mi – tj. w spra­wie Pań­stwa Dziu­bak (sygn. akt C‑260/18), któ­ry był tak bar­dzo ocze­ki­wa­ny przez kre­dy­to­bior­ców. Powyż­szy wyrok (dalej: „wyrok TSUE fran­ko­wi­cze”) jest korzyst­ny dla kon­su­men­tów, jed­no­cze­śnie sta­no­wiąc waż­ny oręż w wal­ce z ban­ka­mi. Poni­żej przed­sta­wi­my argu­men­ta­cję, jaka była przed­sta­wio­na przez TSUE w przed­mio­to­wym wyro­ku.

Wyrok TSUE frankowicze — postanowienia umowy kredytowej

Wyrok TSUE fran­ko­wi­cze doty­czy umo­wy kre­dy­tu hipo­tecz­ne­go indek­so­wa­ne­go do CHF zawar­tej w dniu 14 listo­pa­da 2008 r. (dalej: „Umo­wa”, „Umo­wa kre­dy­to­wa”). Zasa­dy wypła­ty i spła­ty kre­dy­tu okre­ślo­ne zosta­ły w regu­la­mi­nie, któ­ry sta­no­wił część zawar­tej mię­dzy stro­na­mi Umo­wy kre­dy­to­wej. Zgod­nie z ww. zasa­da­mi wypła­ta Kre­dy­tu mia­ła nastą­pić w zło­tych pol­skich, po kur­sie nie niż­szym niż kurs kup­na walu­ty CHF obo­wią­zu­ją­cym w tabe­li ban­ku (§ 7 ust. 4 regu­la­mi­nu). Spła­ta kre­dy­tu nastę­po­wać mia­ła na pod­sta­wie auto­ma­tycz­ne­go pobie­ra­nia przez bank należ­no­ści z rachun­ku ban­ko­we­go nale­żą­ce­go do kre­dy­to­bior­ców pro­wa­dzo­ne­go dla walu­ty PLN. Prze­li­cze­nia pobra­nych należ­no­ści w PLN na CHF doko­ny­wa­ne były na pod­sta­wie kur­su sprze­da­ży walu­ty obo­wią­zu­ją­cej w tabe­li sto­so­wa­nej w ban­ku (§ 9 ust. 2 regu­la­mi­nu).

Wyrok TSUE frankowicze — wniosek prejudycjalny

Spra­wa przed TSUE zosta­ła zaini­cjo­wa­na przez Sąd Okrę­go­wy w War­sza­wie, do któ­re­go wpły­nął pozew kre­dy­to­bior­ców żąda­ją­cych w pierw­szej kolej­no­ści stwier­dze­nia nie­waż­no­ści Umo­wy kre­dy­to­wej przez nich zawar­tej. W toku postę­po­wa­nia sądo­we­go Sąd Okrę­go­wy w War­sza­wie uznał, że posta­no­wie­nia Umo­wy kre­dy­to­wej kwe­stio­no­wa­ne przez kre­dy­to­bior­ców nie wią­żą ich, ze wzglę­du na nie­uczci­wy cha­rak­ter klau­zul odno­szą­cych się do tabel kur­so­wych sto­so­wa­nych w ban­ku. Jed­no­cze­śnie zda­niem pol­skie­go sądu usu­nię­cie klau­zul uzna­nych przez nie­go za nie­do­zwo­lo­ne unie­moż­li­wi wyko­na­nie umo­wy. W związ­ku z tym Sąd Okrę­go­wy w War­sza­wie skie­ro­wał czte­ry pyta­nia pre­ju­dy­cjal­ne do TSUE, któ­re mają na celu usta­le­nie:

  1. Czy moż­li­wym jest uzu­peł­nie­nie Umo­wy w opar­ciu o kur­sy wyni­ka­ją­ce z zasad współ­ży­cia spo­łecz­ne­go (np. o kurs ryn­ko­wy)?
  2. Na jaki moment nale­ży oce­niać skut­ki upad­ku nie­waż­nej umo­wy kre­dy­tu?
  3. Czy posta­no­wie­nia uzna­ne za nie­do­zwo­lo­ne mogą pozo­stać w tre­ści umo­wy, jeże­li w chwi­li wyro­ko­wa­nia było­by to korzyst­ne dla kre­dy­to­bior­cy?
  4. Czy dal­sze trwa­nie umo­wy może nastę­po­wać na pod­sta­wie innych jej posta­no­wień, któ­rych abu­zyw­ność nie była kwe­stio­no­wa­na, jeże­li po wyeli­mi­no­wa­niu posta­no­wień nie­do­zwo­lo­nych z umo­wy powsta­je zobo­wią­za­nie, któ­re nie było obję­te pier­wot­nym zamia­rem stron – pyta­nie to zmie­rza de fac­to do usta­le­nia, czy może ist­nieć umo­wa kre­dy­tu zło­to­we­go opro­cen­to­wa­ne­go według sto­py Libor CHF?

Wyrok TSUE frankowicze — opinia rzecznika

Dnia 14 maja 2019 r. pozna­li­śmy opi­nię Gio­van­nie­go Pitruz­zel­li – Rzecz­ni­ka Gene­ral­ne­go TSUE mają­ca sta­no­wić wska­zów­kę dla sędziów wyda­ją­cych wyrok TSUE fran­ko­wi­cze. Zda­niem Rzecz­ni­ka sądy kra­jo­we nie są upraw­nio­ne do mody­fi­ka­cji umo­wy, po wyeli­mi­no­wa­niu z niej posta­no­wień uzna­nych za nie­do­zwo­lo­ne. Ozna­cza to, iż zda­niem Rzecz­ni­ka nie­upraw­nio­nym było­by uzu­peł­nia­nie umów kre­dy­to­wych poprzez odwo­ła­nie do tzw. kur­su ryn­ko­we­go. Jedy­ny­mi oko­licz­no­ścia­mi, kie­dy uzu­peł­nie­nie umo­wy mogło­by nastą­pić są sytu­acje opi­sa­ne szcze­gó­ło­wo w spra­wie Kásler (wyrok TSUE z dnia 30 kwiet­nia 2014 r., sygn. akt C‑26/13), kie­dy usu­nię­cie nie­uczci­we­go posta­no­wie­nia umo­wy powo­do­wa­ło­by upa­dek umo­wy w cało­ści sta­no­wiąc jed­no­cze­śnie nega­tyw­ne kon­se­kwen­cje dla kon­su­men­ta. Wyją­tek opi­sy­wa­ny w spra­wie Kásler nie może zatem zna­leźć zasto­so­wa­nia do bli­żej nie­okre­ślo­ne­go kur­su ryn­ko­we­go.

W dal­szej kolej­no­ści Rzecz­nik gene­ral­ny TSUE pod­kre­ślił, iż sąd kra­jo­wy przy roz­pa­try­wa­niu spra­wy powi­nien kie­ro­wać się inte­re­sem kon­su­men­ta usta­la­nym na dzień wyro­ko­wa­nia, nie zaś na dzień zawie­ra­nia umo­wy. Rzecz­nik gene­ral­ny wyraź­nie jed­nak zazna­czył, iż sąd kra­jo­wy nie może uzu­peł­nić umo­wy, jeże­li wolą kon­su­men­ta jest stwier­dze­nie jej nie­waż­no­ści w cało­ści. W takich oko­licz­no­ściach sąd nie jest bowiem upraw­nio­ny do bada­nia skut­ków stwier­dze­nia nie­waż­no­ści Umo­wy kre­dy­to­wej, jeże­li kre­dy­to­bior­ca w spo­sób świa­do­my żąda jej unie­waż­nie­nia.

Rzecz­nik gene­ral­ny TSUE w swej opi­nii w spo­sób jed­no­znacz­ny wska­zał, że sąd kra­jo­wy nie może pozo­sta­wić w Umo­wie posta­no­wie­nia uzna­ne­go za nie­do­zwo­lo­ne, nawet jeże­li w jego oce­nie było­by to korzyst­niej­sze dla kre­dy­to­bior­cy.

Treść wyroku TSUE frankowicze

Wyrok TSUE fran­ko­wi­cze wyda­ny w dniu 3 paź­dzier­ni­ka 2019 r. podzie­lił sta­no­wi­sko zapre­zen­to­wa­ne uprzed­nio przez Rzecz­ni­ka. Według TSUE to wola kre­dy­to­bior­cy jest naj­istot­niej­sza przy okre­śla­niu skut­ków stwier­dze­nia abu­zyw­no­ści jakie­go­kol­wiek zapi­su umo­wy, jeże­li więc wolą kon­su­men­ta jest stwier­dze­nie nie­waż­no­ści umo­wy to sąd nie może oce­niać czy orze­cze­nie takie było­by korzyst­ne dla kre­dy­to­bior­cy. Oce­na skut­ków stwier­dze­nia nie­waż­no­ści umo­wy w efek­cie wyeli­mi­no­wa­nia z niej zapi­sów nie­do­zwo­lo­nych powin­na być doko­ny­wa­na na dzień zaist­nie­nia spo­ru. Sąd kra­jo­wy nie jest jed­no­cze­śnie upraw­nio­ny do uzu­peł­nia­nia zapi­sów umo­wy prze­pi­sa­mi pra­wa kra­jo­we­go mają­cy­mi cha­rak­ter ogól­ny, np. poprzez odno­sze­nie się do bli­żej nie­okre­ślo­nych zasad słusz­no­ści czy zwy­cza­ju. Nad­to wyrok TSUE fran­ko­wi­cze nie wyklu­czył moż­li­wo­ści stwier­dze­nia nie­waż­no­ści umo­wy z powo­du zmia­ny przed­mio­tu głów­ne­go umo­wy w efek­cie wyeli­mi­no­wa­nia z niej zapi­sów nie­do­zwo­lo­nych.

Wyrok TSUE frankowicze — podsumowanie

Wyrok TSUE fran­ko­wi­cze jest w cało­ści korzyst­ny dla kre­dy­to­bior­ców. Sta­no­wi on istot­ną inter­pre­ta­cję prze­pi­sów pra­wa unij­ne­go, któ­re ma bez­po­śred­nie zasto­so­wa­nie rów­nież na tere­nie Pol­ski. Pol­skie sądy są więc zobo­wią­za­ne do sto­so­wa­nia pra­wa w zgo­dzie z pre­zen­to­wa­ną przez TSUE linią orzecz­ni­czą (jest to bowiem kolej­ny wyrok TSUE, któ­re­go przed­mio­tem były pyta­nia zwią­za­ne z kre­dy­ta­mi pseu­do­wa­lu­to­wy­mi). Nadal jed­nak jedy­ną dro­gą do uzy­ska­nia korzyst­ne­go dla kre­dy­to­bior­ców roz­strzy­gnię­cia jest zaini­cjo­wa­nie spra­wy sądo­wej, gdyż obec­nie ban­ki nadal nie są skłon­ne do ugo­do­we­go zała­twie­nia spo­rów ze swy­mi klien­ta­mi. W świe­tle wyro­ku TSUE oso­by, któ­re do tej pory nie pod­ję­ły decy­zji o wyto­cze­niu powódz­twa ban­ko­wi, nie powin­ny już dłu­żej zwle­kać z pod­ję­ciem takiej decy­zji, aby przedaw­nie­niu nie ule­ga­ły kolej­ne raty kre­dy­tu uisz­czo­ne przez kre­dy­to­bior­ców. Zachę­ca­my do kon­tak­tu z Kan­ce­la­rią Praw­ną Rad­kie­wicz Adwo­ka­ci i Rad­co­wie Praw­ni, któ­ra świad­czy pomoc praw­ną kre­dy­to­bior­com posia­da­ją­cym kre­dyt indek­so­wa­ny do walu­ty obcej bądź deno­mi­no­wa­ny w walu­cie obcej.

Frankowicze wyroki a stanowisko UOKIK

Na wnio­sek stron w wie­lu postę­po­wa­niach sądo­wych swój istot­ny pod­gląd przed­sta­wiał tak­że Urząd Ochro­ny Kon­ku­ren­cji i Kon­su­men­tów. Sta­no­wi­sko Urzę­du jest jed­no­znacz­ne – klau­zu­le indek­sa­cyj­ne odno­szą­ce się do tabe­li kur­so­wej ban­ku są uzna­wa­ne za posta­no­wie­nia nie­do­zwo­lo­ne i powin­ny zostać wyeli­mi­no­wa­ne z umów kre­dy­to­wych. Co wię­cej, UOKIK nie wyklu­cza moż­li­wo­ści cał­ko­wi­te­go unie­waż­nia­nia umów indek­so­wa­nych do CHF oraz deno­mi­no­wa­nych w CHF, jeże­li inte­res kon­su­men­tów na tym nie ucier­pi.

Frankowicze wyroki – podsumowanie

Pomi­mo bra­ku jed­no­li­to­ści pol­skie­go orzecz­nic­twa w spra­wach tzw. fran­ko­wi­czów, obec­nie przed pol­ski­mi sąda­mi toczy się kil­ka tysię­cy spraw z udzia­łem kre­dy­to­bior­ców. Ten­den­cja, jaką obser­wu­je­my od kil­ku­na­stu mie­się­cy napa­wa opty­mi­zmem, iż spra­wy te będą roz­pa­try­wa­ne z korzy­ścią dla kon­su­men­tów. Pomi­mo, iż media sku­pia­ją się na spra­wach fran­ko­wi­czów, nale­ży zauwa­żyć, iż powódz­twa wyto­czo­ne przez kre­dy­to­bior­ców odno­szą się rów­nież do kre­dy­tów zacią­gnię­tych w innych walu­tach (np. EUR czy USD). Jeże­li posia­da­ją Pań­stwo kre­dyt indek­so­wa­ny do walu­ty obcej bądź deno­mi­no­wa­ny w walu­cie obcej, a pra­gną Pań­stwo wyeli­mi­no­wać nie­do­zwo­lo­ne posta­no­wie­nia znaj­du­ją­ce się w zawar­tej przez Pań­stwa umo­wie, zachę­ca­my do kon­tak­tu z Kan­ce­la­rią Praw­ną Rad­kie­wicz Adwo­ka­ci i Rad­co­wie Praw­ni, któ­ra pro­wa­dzi wie­le spraw mają­cych na celu m.in. unie­waż­nie­nie umów tzw. fran­ko­wi­czów.

Powrót do pod­stro­ny — Pomoc fran­ko­wi­czom lub Kre­dy­ty fran­ko­we.